Sửa Luật BHTG, tăng hiệu quả bảo vệ người gửi tiền

Luật BHTG được Quốc hội thông qua ngày 18/6/2012, và hiệu lực từ 1/1/2013 đã thể chế hóa quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về hoạt động BHTG trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền. 

Trên cơ sở Luật BHTG và các văn bản pháp lý khác, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTGVN) đã triển khai toàn diện và có hiệu quả các nghiệp vụ, trong đó giám sát, kiểm tra các tổ chức tham gia BHTG đặc biệt được chú trọng. BHTGVN thực hiện cảnh báo kịp thời cũng như hỗ trợ các tổ chức tham gia BHTG gặp vấn đề. Qua đó, đóng góp tích cực vào sự phát triển của hệ thống các TCTD,  bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền.

Theo bà Nguyễn Thị Mùi - Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, hiệu quả sau 10 năm triển khai Luật BHTG được thể hiện trên cả hai khía cạnh “chất và lượng”. Trước tiên, về lượng, số lượng các tổ chức tham gia BHTG đã tăng lên. Thống kê của BHTGVN cho thấy, hiện tổ chức này đang bảo vệ cho tiền gửi của người gửi tiền tại 1.283 tổ chức tham gia BHTG, bao gồm 97 ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, 1.181 QTDND, 1 ngân hàng hợp tác xã và 4 tổ chức tài chính vi mô.

Tiếp đến là về khía cạnh “chất”, BHTGVN đã thực hiện có hiệu quả các chức năng, nhiệm vụ được quy định tại Luật BHTG để giúp NHNN ngày càng lành mạnh hóa hoạt động của hệ thống các TCTD. Đặc biệt, trong vài ba năm gần đây, sau khi thực hiện tái cơ cấu hệ thống các TCTD giai đoạn 1, giai đoạn 2 và tái cơ cấu TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025, BHTGVN đã tích cực thể hiện vai trò, cũng như góp phần quan trọng vào quá trình này. 

Đồng thời, nguồn lực tài chính của tổ chức BHTG cũng đã có sự phát triển mạnh, đủ khả năng đáp ứng khi phát sinh nghĩa vụ chi trả và sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ khác mà Chính phủ, NHNN giao để góp phần tham gia có hiệu quả vào quá trình cơ cấu lại các tổ chức tín dụng yếu kém.

Bà Nguyễn Thị Mùi cho rằng, hiệu quả thực thi Luật BHTG thể hiện rõ ràng nhất qua việc từ năm 2015 cho tới nay chưa xảy ra đổ vỡ, phá sản tổ chức tham gia BHTG. Cùng với các quy định về hoạt động ngân hàng, việc triển khai có hiệu quả chính sách BHTG đã góp phần giúp các tổ chức tín dụng hoạt động ổn định, an toàn, không có rủi ro lớn mang tính hệ thống, quyền lợi của người gửi tiền được đảm bảo. 

“Mặc dù có một vài TCTD yếu kém, nhưng đã có chỉ đạo từ phía NHNN và sự tham gia tích cực của các bên liên quan, trong đó có BHTGVN để đưa ra giải pháp duy trì hoạt động và từng bước phục hồi các đơn vị này”- bà Nguyễn Thị Mùi khẳng định. 

Với việc triển khai có hiệu quả Luật BHTG những năm qua, quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền luôn được bảo đảm, sự ổn định của hệ thống các TCTD đã được duy trì. 

Tuy vậy, theo ông Ngô Quang Lương - Thành viên chuyên trách HĐQT BHTGVN, qua 10 năm triển khai, Luật BHTG cũng đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế, do thực tiễn đã có nhiều thay đổi. Hơn nữa, Luật chưa quy định, quy định chưa rõ hoặc có quy định nhưng không thống nhất với luật khác như: thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm, miễn phí BHTG; tiền gửi không được bảo hiểm; các kênh đầu tư; cơ chế tài chính của tổ chức BHTG...

Ngoài những bất cập trong quá trình thực thi chính sách BHTG, trong thời gian qua, khuôn khổ pháp lý có liên quan tới hoạt động BHTG cũng có những thay đổi nhất định. Tiêu biểu, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Các TCTD năm 2017; Chỉ thị 06/CT-TTg ngày 12/3/2019 về tăng cường giải pháp nhằm đảm bảo an toàn hoạt động, củng cố vững chắc hệ thống quỹ tín dụng nhân dân đã quy định những nhiệm vụ mới cho BHTGVN như: 

Cho vay đặc biệt đối với tổ chức tham gia BHTG được KSĐB; tham gia đánh giá tính khả thi của phương án phục hồi tổ chức tham gia BHTG được KSĐB, tham gia xây dựng phương án phá sản tổ chức tham gia BHTG theo quy định của Luật Các TCTD và hướng dẫn của NHNN, tham gia hỗ trợ chức năng kiểm tra, giám sát của NHNN...

Cũng theo ông Ngô Quang Lương, Luật BHTG chưa đồng bộ với hệ thống cơ chế chính sách cũng như chưa phù hợp với thực tiễn có thể làm chậm tiến độ BHTGVN tham gia sâu hơn vào quá trình tái cơ cấu các TCTD, đặc biệt là các QTDND. Bên cạnh đó, khuôn khổ, cơ chế chính sách không đồng nhất cũng sẽ gây hạn chế tới hiệu quả bảo vệ người gửi tiền, cũng như hoạt động của tổ chức BHTG.

Thời gian qua, Chính phủ, NHNN đã có nhiều chỉ đạo liên quan đến việc sửa đổi Luật BHTG để nâng cao vai trò của BHTGVN. Cụ thể, tại Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 8/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, một trong ba Dự án Luật quan trọng Chính phủ giao NHNN xây dựng, triển khai cho giai đoạn 2015-2025 đó là “Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHTG”.

Trước đó, tại Chỉ thị số 06/CT-TTg ngày 12/3/2019 về tăng cường giải pháp nhằm đảm bảo an toàn hoạt động, củng cố vững chắc hệ thống QTDND, Thủ tướng đã chỉ đạo nghiên cứu đề xuất việc sửa đổi Luật BHTG để sử dụng nguồn tiền kết dư phí BHTG để xử lý các TCTD yếu kém.  

Vừa qua, tại Quyết định số 1382/QĐ-NHNN ngày 2/8/2022 của NHNN về việc ban hành Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng triển khai thực hiện Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025, được quy định tại Quyết định số 689/QĐ-TTg ngày 8/6/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án "Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025", có nêu rõ quan điểm: “Nghiên cứu sửa đổi Luật BHTG để sử dụng nguồn kết dư phí BHTG xử lý QTDND yếu kém”.

Tại Nghị quyết số 62/2022/QH15 về hoạt động chất vấn tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV, Quốc hội đã yêu cầu tiếp tục rà soát, sửa đổi, hoàn thiện hành lang pháp lý, tổ chức thực hiện có hiệu quả về chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng, trong đó có Luật BHTG.

Trong Báo cáo số 302 /BC-NHNN ngày 19/9/2022, đánh giá tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2022 và tình hình triển khai Nghị quyết 43/2022/QH15 của Quốc hội; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2023 gửi đến Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, NHNN cho biết “Sửa Luật BHTG là một trong những nhiệm vụ quan trọng thời gian tới nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng”.

Có thể nói, nhiệm vụ quan trọng đặt ra trong thời gian tới đó là sớm sửa đổi Luật BHTG, khắc phục các bất cập hiện hữu để BHTGVN ngày càng phát huy vai trò bảo vệ quyền lợi người gửi tiền; đặc biệt là tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn vào quá trình tái cơ cấu các TCTD.

Theo bà Nguyễn Thị Mùi - Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, điều đầu tiên cần khắc phục của Luật BHTG trong thời gian tới là  sự mâu thuẫn, chồng chéo với các Luật điều chỉnh hoạt động tiền tệ, ngân hàng; để qua đó hệ thống các TCTD tại Việt Nam sẽ vận hành thuận lợi, dễ dàng, lành mạnh, từng bước nâng cao niềm tin của người dân đối với các TCTD.

Tiếp đến, để BHTGVN tiếp tục phát huy các nhiệm vụ được giao tại Luật Các TCTD sửa đổi 2017, cũng như tại một số văn bản khác, trong khi Luật BHTG chưa được sửa đổi, bổ sung, theo bà Nguyễn Thị Mùi, nên chăng có những quy định thấp hơn Luật, thậm chí thấp hơn Nghị định để tạo điều kiện cho BHTG thực hiện tốt vai trò của mình. Chẳng hạn, nâng cao năng lực tài chính, đầu tư phát triển công nghệ để tăng cường khả năng giám sát thông tin. Bởi vì trong hoạt động ngân hàng, thông tin không đầy đủ, không chính xác, không kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự lành mạnh của hệ thống các TCTD. 

“Chính vì vậy, tôi cho rằng cần nhanh chóng tạo điều kiện cho BHTG thực hiện tốt các chức năng đang được giao, để tổ chức này ngày càng tích cực phát huy vai trò trong quá trình tái cơ cấu các TCTD; có các biện pháp, đối sách kiểm soát và ngăn chặn kịp thời các rủi ro tiềm ẩn, tránh dẫn đến nguy cơ đe dọa an toàn hệ thống các TCTD” - bà Nguyễn Thị Mùi nhấn mạnh.

Ông Ngô Quang Lương – Thành viên chuyên trách HĐQT BHTGVN cho rằng, có một số nội dung cấp thiết liên quan tới chính sách BHTG cần sớm sửa đổi, bao gồm: Quyền và nghĩa vụ của tổ chức BHTG để tham gia có hiệu quả vào quá trình cơ cấu lại tổ chức tham gia BHTG được kiểm soát đặc biệt; quy định để BHTGVN tăng cường hơn trong khâu giám sát, kiểm tra, cảnh báo sớm rủi ro hoạt động của các TCTD; nguồn vốn hoạt động và việc mở rộng danh mục đầu tư để tăng cường năng lực tài chính cho tổ chức BHTG; quy định về thời điểm phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm theo hướng chi trả sớm hơn để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền. 

Theo ông Ngô Quang Lương, Luật BHTG cần được sửa đổi theo hướng tiếp cận với thông lệ quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm, cách làm, công cụ hiệu quả mà BHTG các quốc gia khác đã áp dụng thành công.

Quy định của Luật mới cần tạo cơ sở pháp lý để tổ chức BHTG không ngừng nâng cao năng lực tài chính; đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động; chủ động tham gia và phối hợp với NHNN trong quá trình cơ cấu lại, xử lý các TCTD yếu kém.

Cùng với đó, BHTGVN cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền chủ trương, chính sách, hoạt động ngân hàng, BHTG tới người gửi tiền, đặc biệt là người gửi tiền ở vùng sâu, vùng xa và người gửi tiền tại các QTDND để từ đó góp phần tạo dựng và nâng cao niềm tin công chúng vào hoạt động của hệ thống các TCTD.